Hệ sinh thái số kinh tế đô thị là gì?

Theo cách tiếp cận này, chính quyền không phải chủ thể duy nhất. Doanh nghiệp cung cấp công nghệ và dịch vụ, người dân tạo ra và sử dụng dữ liệu, các nền tảng kết nối cung – cầu, còn hạ tầng số tạo điều kiện để toàn bộ mạng lưới vận hành. Khi các thành phần này có khả năng tương tác, dữ liệu có thể trở thành đầu vào cho quyết định quản lý, sản phẩm mới và các mô hình kinh doanh mới

Hệ sinh thái số kinh tế đô thị gồm những thành phần nào?

Một hệ sinh thái số đô thị thường có nhiều lớp liên kết thay vì chỉ một nền tảng trung tâm

Hạ tầng số

Đây là lớp nền gồm mạng viễn thông, kết nối Internet, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, thiết bị IoT, hệ thống định vị và các công nghệ thu thập dữ liệu. Nếu thiếu hạ tầng kết nối, các dịch vụ số khó có thể trao đổi dữ liệu theo thời gian thực

Dữ liệu đô thị

Dữ liệu có thể phát sinh từ giao thông, dân cư, môi trường, năng lượng, quy hoạch, thương mại, dịch vụ công và hoạt động của doanh nghiệp. Giá trị kinh tế không chỉ nằm ở lượng dữ liệu được thu thập mà còn ở khả năng dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối, phân tích và sử dụng đúng mục đích

Nền tảng số

Nền tảng tạo môi trường để các bên tương tác. Một nền tảng đô thị có thể kết nối người dân với cơ quan công quyền, doanh nghiệp với khách hàng hoặc nhiều dịch vụ khác nhau trong cùng một hệ thống

Chủ thể tham gia

Các nhóm chủ thể chính gồm:

·         Chính quyền đô thị

·         Doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ

·         Doanh nghiệp vừa và nhỏ, startup

·         Người dân và cộng đồng

·         Tổ chức nghiên cứu, giáo dục và các tổ chức xã hội

·         Nhà cung cấp hạ tầng và dữ liệu

Cơ chế quản trị và niềm tin

Hệ sinh thái không thể vận hành bền vững nếu thiếu quy định về quyền truy cập dữ liệu, bảo vệ thông tin, an ninh mạng, tiêu chuẩn kết nối và trách nhiệm của từng chủ thể. Vì vậy, quản trị dữ liệu là một phần của hệ sinh thái chứ không phải lớp phụ trợ bên ngoài

Các chủ thể kết nối với nhau như thế nào?

Cơ chế kết nối có thể được nhìn như một chuỗi:

Hạ tầng → Dữ liệu → Nền tảng → Dịch vụ → Người dùng → Phản hồi → Dữ liệu mới

Ví dụ, hệ thống cảm biến và thiết bị kết nối có thể ghi nhận tình trạng giao thông. Dữ liệu được đưa vào hệ thống phân tích, sau đó cung cấp cho nền tảng quản lý giao thông và các ứng dụng dành cho người sử dụng. Người dân thay đổi hành vi di chuyển, doanh nghiệp vận tải điều chỉnh hoạt động và chính quyền có thêm thông tin để điều phối hạ tầng

Điểm tạo ra giá trị nằm ở vòng phản hồi. Dữ liệu không chỉ đi một chiều từ người dân lên chính quyền. Người dùng nhận dịch vụ, doanh nghiệp phản hồi nhu cầu thị trường, chính quyền điều chỉnh chính sách và các hệ thống tiếp tục tạo dữ liệu mới

Đây cũng là lý do một giải pháp số đơn lẻ khó tạo ra một hệ sinh thái thực sự. Một ứng dụng giao thông có thể giải quyết một tác vụ, nhưng khi dữ liệu giao thông có thể kết nối với quy hoạch, vận tải công cộng, thanh toán và các dịch vụ liên quan, giá trị của hệ thống có thể tăng lên nhờ hiệu ứng kết nối

Vì sao hệ sinh thái số tạo giá trị cho kinh tế đô thị?

Giá trị kinh tế của hệ sinh thái số không chỉ đến từ ngành công nghệ. Nó xuất hiện khi công nghệ và dữ liệu làm thay đổi cách các hoạt động đô thị được tổ chức

Thứ nhất, giảm chi phí giao dịch. Nền tảng số có thể giúp người mua và người bán tìm thấy nhau nhanh hơn, giảm thời gian xử lý và đơn giản hóa một số thủ tục

Thứ hai, nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực. Dữ liệu theo thời gian thực giúp các chủ thể điều chỉnh hoạt động dựa trên tình trạng thực tế thay vì chỉ dựa vào thông tin quá khứ

Thứ ba, tạo thị trường và mô hình kinh doanh mới. Khi dữ liệu, hạ tầng và nền tảng được kết nối, doanh nghiệp có thể phát triển các dịch vụ dựa trên nhu cầu cụ thể của đô thị

Thứ tư, cải thiện dịch vụ công. Chính quyền có thể sử dụng dữ liệu để quản lý giao thông, năng lượng, môi trường, quy hoạch hoặc các dịch vụ đô thị theo cách tích hợp hơn

Thứ năm, tạo hiệu ứng lan tỏa. Một hạ tầng hoặc tập dữ liệu được nhiều chủ thể sử dụng có thể tạo ra các ứng dụng mới mà cơ quan hoặc doanh nghiệp ban đầu không nhất thiết phải tự phát triển

Tuy nhiên, số hóa không tự động tạo ra hiệu quả kinh tế. Nếu các hệ thống không tương thích, dữ liệu bị chia cắt hoặc thiếu cơ chế chia sẻ phù hợp, đầu tư vào công nghệ có thể tạo thêm các “ốc đảo số” thay vì một hệ sinh thái liên kết

Dữ liệu và khả năng tương tác là mắt xích quyết định

Một hệ sinh thái số chỉ thực sự tạo ra giá trị khi các thành phần có thể tương tác với nhau. Điều này đòi hỏi dữ liệu từ những hệ thống khác nhau có thể được hiểu và sử dụng một cách nhất quán

Có ba vấn đề đặc biệt quan trọng

Khả năng liên thông

Các hệ thống cần có tiêu chuẩn, giao thức hoặc cấu trúc dữ liệu phù hợp để trao đổi thông tin. Nếu mỗi cơ quan hoặc doanh nghiệp sử dụng một hệ thống hoàn toàn tách biệt, dữ liệu khó tạo ra giá trị xuyên ngành

Chất lượng dữ liệu

Dữ liệu sai, thiếu hoặc không được cập nhật có thể dẫn tới quyết định sai. Vì vậy, giá trị của hệ sinh thái phụ thuộc không chỉ vào việc thu thập dữ liệu mà còn vào chất lượng và khả năng quản lý dữ liệu

Quản trị dữ liệu

Cần xác định rõ ai có quyền thu thập, truy cập, chia sẻ và sử dụng dữ liệu, trong điều kiện nào và chịu trách nhiệm ra sao. Các vấn đề về quyền riêng tư, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu trở nên quan trọng khi nhiều chủ thể cùng tham gia

Do đó, interoperability, data governance và trust là những điều kiện nền tảng để các thành phần của hệ sinh thái có thể kết nối lâu dài

Hệ sinh thái số đô thị khác gì một thành phố có nhiều công nghệ?

Có nhiều công nghệ chưa đồng nghĩa với có một hệ sinh thái số

Vì vậy, tiêu chí quan trọng không phải là thành phố có bao nhiêu cảm biến, ứng dụng hay nền tảng, mà là các thành phần đó có tạo thành một mạng lưới có khả năng phối hợp hay không

Một hệ sinh thái tốt cũng không nhất thiết phải có một nền tảng duy nhất. Nhiều nền tảng có thể cùng tồn tại nếu chúng có cơ chế kết nối, tiêu chuẩn và quy tắc chia sẻ phù hợp

Điều kiện để hệ sinh thái số kinh tế đô thị phát triển bền vững

Một hệ sinh thái số có khả năng mở rộng cần được xây dựng đồng thời trên cả công nghệ, thể chế và năng lực của các chủ thể

·         Xác định mục tiêu đô thị trước khi lựa chọn công nghệ

·         Xây dựng hạ tầng số có khả năng mở rộng và kết nối

·         Thiết lập tiêu chuẩn dữ liệu và khả năng liên thông giữa các hệ thống

·         Xây dựng cơ chế quản trị dữ liệu rõ ràng

·         Tạo điều kiện để doanh nghiệp và startup tiếp cận dữ liệu phù hợp

·         Bảo đảm an toàn thông tin và quyền riêng tư

·         Thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư

·         Đánh giá dự án theo kết quả kinh tế – xã hội thay vì chỉ theo số lượng công nghệ được triển khai

Một nguyên tắc quan trọng là tránh xây dựng quá nhiều dự án biệt lập. Khi mỗi dự án có một nền tảng, cơ sở dữ liệu và tiêu chuẩn riêng, chi phí kết nối về sau có thể tăng lên đáng kể. Ngược lại, cách tiếp cận theo hệ sinh thái cho phép các khoản đầu tư tạo ra nhiều mối liên kết và khả năng tái sử dụng hơn

Kết luận

Hệ sinh thái số kinh tế đô thị là mạng lưới kết nối giữa con người, chính quyền, doanh nghiệp, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng và dịch vụ số nhằm tạo ra giá trị kinh tế và nâng cao hiệu quả vận hành đô thị. Bản chất của nó nằm ở quan hệ giữa các thành phần chứ không nằm ở từng công nghệ riêng lẻ

Muốn hình thành hệ sinh thái thực chất, đô thị cần chuyển từ tư duy “triển khai một giải pháp thông minh” sang tư duy “kết nối nhiều chủ thể và dòng dữ liệu”. Khi hạ tầng, dữ liệu, nền tảng, quản trị và người sử dụng có thể phối hợp, công nghệ mới có điều kiện tạo ra hiệu quả kinh tế, đổi mới dịch vụ và tăng khả năng thích ứng của đô thị