Nền tảng chuyển đổi số kinh tế đô thị gồm những gì?

Vì vậy, khi xác định nền tảng chuyển đổi số kinh tế đô thị, cần nhìn theo một chuỗi: hạ tầng tạo khả năng kết nối → dữ liệu tạo nguồn thông tin → nền tảng số tạo khả năng tích hợp → quản trị tạo niềm tin → năng lực số biến công nghệ thành giá trị kinh tế.

Hạ tầng số là lớp nền để kinh tế đô thị vận hành trên môi trường số

Hạ tầng số là điều kiện vật chất và kỹ thuật đầu tiên của chuyển đổi số. Nếu kết nối không đủ ổn định, năng lực tính toán hạn chế hoặc hệ thống không thể mở rộng, các ứng dụng số khó vận hành liên tục ở quy mô đô thị.

Lớp hạ tầng này thường bao gồm mạng viễn thông và kết nối băng rộng, trung tâm dữ liệu hoặc điện toán đám mây, thiết bị đầu cuối, hệ thống cảm biến và các năng lực tính toán cần thiết cho những dịch vụ có lượng dữ liệu lớn.

Điểm quan trọng không nằm ở việc đô thị sở hữu bao nhiêu thiết bị, mà ở khả năng các thành phần hạ tầng phối hợp để duy trì dịch vụ. Một hệ thống giao thông số chẳng hạn cần kết nối giữa cảm biến, thiết bị thu thập dữ liệu, hệ thống truyền dẫn và nền tảng xử lý. Nếu một mắt xích không đáp ứng yêu cầu, dữ liệu có thể bị gián đoạn hoặc mất giá trị sử dụng.

Do đó, hạ tầng số cần được đánh giá cả về độ phủ, năng lực, tính ổn định, khả năng mở rộng và khả năng kết nối giữa các hệ thống. Đây là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để tạo ra chuyển đổi số trong kinh tế đô thị.

Dữ liệu là tài nguyên trung tâm giúp đô thị ra quyết định dựa trên thông tin

Nếu hạ tầng tạo ra khả năng kết nối thì dữ liệu tạo ra giá trị nhận thức cho hệ thống kinh tế đô thị. Dữ liệu có thể đến từ hoạt động hành chính, giao thông, năng lượng, thương mại, sản xuất, logistics, bất động sản, dịch vụ công hoặc tương tác của người sử dụng với các nền tảng số.

Vấn đề không chỉ là thu thập nhiều dữ liệu. Dữ liệu cần có cấu trúc, nguồn gốc rõ ràng, khả năng cập nhật và cơ chế quản lý phù hợp để có thể sử dụng xuyên suốt các hệ thống.

Một chuỗi giá trị dữ liệu có thể hình dung như sau:

Thu thập → chuẩn hóa → lưu trữ → chia sẻ → phân tích → tạo thông tin → hỗ trợ quyết định

Nếu dữ liệu bị phân mảnh giữa nhiều cơ quan, doanh nghiệp hoặc nền tảng, cùng một đối tượng có thể xuất hiện dưới những cách định danh khác nhau. Khi đó, việc kết nối dữ liệu trở nên khó khăn và khả năng phân tích toàn cảnh đô thị bị hạn chế.

Vì vậy, nền tảng dữ liệu cần chú trọng các yếu tố như chất lượng dữ liệu, khả năng liên thông, quyền truy cập, quản trị dữ liệu và bảo vệ dữ liệu. Đây cũng là nơi chuyển đổi số bắt đầu tạo ra sự khác biệt về chất lượng điều hành và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Nền tảng số và khả năng liên thông biến các hệ thống riêng lẻ thành hệ sinh thái

Một đô thị có thể sở hữu nhiều hệ thống số nhưng vẫn chưa hình thành một nền kinh tế số có tính kết nối nếu các hệ thống đó hoạt động tách biệt. Nền tảng số và khả năng liên thông có nhiệm vụ thu hẹp khoảng cách này.

Nền tảng số cung cấp môi trường để các ứng dụng, dữ liệu, người dùng và dịch vụ tương tác với nhau. Khả năng liên thông giúp dữ liệu và quy trình có thể di chuyển giữa những hệ thống khác nhau mà không phải xây dựng lại toàn bộ từ đầu.

Điều này đặc biệt quan trọng trong kinh tế đô thị vì một hoạt động thường liên quan đến nhiều chủ thể. Logistics có thể liên quan đến giao thông, kho bãi, thương mại và thanh toán. Một hoạt động kinh doanh có thể đồng thời cần dữ liệu về doanh nghiệp, đất đai, thuế, lao động và thị trường.

Do đó, nền tảng số cần được thiết kế theo hướng:

·         Có khả năng tích hợp, để các hệ thống có thể kết nối với nhau

·         Có chuẩn dữ liệu và giao diện kết nối phù hợp, để giảm phụ thuộc vào từng hệ thống riêng lẻ

·         Có khả năng mở rộng, để tiếp nhận thêm dịch vụ và chủ thể mới

·         Có cơ chế phân quyền, để dữ liệu được chia sẻ đúng đối tượng và đúng mục đích

Giá trị của nền tảng vì thế không chỉ nằm ở số lượng ứng dụng, mà ở khả năng kết nối các ứng dụng thành một hệ thống tạo giá trị chung.

Quản trị số và an toàn thông tin tạo điều kiện để hệ sinh thái số phát triển bền vững

Càng nhiều dữ liệu và hệ thống được kết nối, yêu cầu về quản trị càng cao. Chuyển đổi số không thể dựa đơn thuần vào công nghệ mà cần các nguyên tắc xác định dữ liệu nào được sử dụng, ai có quyền truy cập, trách nhiệm thuộc về chủ thể nào và rủi ro được kiểm soát ra sao.

Quản trị số cần bao phủ cả quy trình, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể. Trong kinh tế đô thị, đó có thể là cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, tổ chức tài chính và người sử dụng.

An toàn thông tin là một phần trực tiếp của nền tảng này. Khi hệ thống liên thông, một điểm yếu về bảo mật có thể ảnh hưởng đến nhiều dịch vụ khác. Vì vậy, bảo mật cần được tính đến ngay từ thiết kế thay vì chỉ xử lý sau khi hệ thống đã vận hành.

Một nền tảng quản trị phù hợp cần làm rõ ít nhất:

·         Quyền sở hữu và quyền sử dụng dữ liệu

·         Quyền truy cập và phân quyền

·         Trách nhiệm quản trị hệ thống

·         Yêu cầu bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin

·         Cơ chế giám sát, kiểm tra và xử lý sự cố

Đây là điều kiện để tạo niềm tin cho việc chia sẻ và khai thác dữ liệu, đặc biệt khi chuyển đổi số mở rộng từ khu vực công sang toàn bộ hệ sinh thái kinh tế đô thị.

Năng lực số quyết định công nghệ có chuyển thành giá trị kinh tế hay không

Hạ tầng và nền tảng chỉ tạo ra khả năng; con người và tổ chức mới quyết định khả năng đó có được chuyển thành giá trị hay không. Đây là lý do năng lực số phải được xem là một thành phần của nền tảng chuyển đổi số kinh tế đô thị, thay vì chỉ là yếu tố đào tạo bổ sung.

Ở cấp chính quyền, năng lực số liên quan đến khả năng sử dụng dữ liệu để điều hành, thiết kế dịch vụ số và phối hợp giữa các hệ thống. Ở doanh nghiệp, năng lực này thể hiện qua khả năng ứng dụng công nghệ vào sản xuất, bán hàng, quản trị, logistics và quan hệ với khách hàng. Đối với người dân, năng lực số quyết định khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ của nền kinh tế số.

Năng lực số cũng cần đi cùng năng lực tổ chức. Một doanh nghiệp có phần mềm mới nhưng quy trình vẫn phân mảnh thì hiệu quả chuyển đổi có thể thấp. Tương tự, một cơ quan có hệ thống dữ liệu nhưng thiếu cơ chế phối hợp giữa các đơn vị thì dữ liệu khó trở thành công cụ điều hành.

Vì vậy, chuyển đổi số cần đồng thời nâng cao kỹ năng số, năng lực quản trị dữ liệu, năng lực phân tích, khả năng thay đổi quy trình và năng lực quản lý sự thay đổi.

Thể chế, nguồn lực và hệ sinh thái đổi mới là điều kiện để nền tảng số tạo giá trị kinh tế

Các thành phần công nghệ không tự tạo thành một nền kinh tế đô thị số nếu thiếu môi trường thể chế và nguồn lực phù hợp. Đây là lớp điều kiện giúp hạ tầng, dữ liệu, nền tảng và năng lực số được triển khai ở quy mô thực tế.

Thể chế cần tạo ra khuôn khổ cho chia sẻ dữ liệu, cung cấp dịch vụ số, bảo vệ dữ liệu, giao dịch điện tử và phối hợp giữa các chủ thể. Song song với đó là nguồn lực đầu tư cho hạ tầng, hệ thống thông tin, đào tạo nhân lực và duy trì vận hành.

Một nền tảng chuyển đổi số có tính bền vững cũng cần hệ sinh thái gồm chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức công nghệ, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính và cộng đồng người sử dụng. Sự tham gia của nhiều chủ thể giúp công nghệ được thử nghiệm, điều chỉnh và mở rộng theo nhu cầu thực tế thay vì chỉ được triển khai theo một hệ thống khép kín.

Điểm cần lưu ý là đầu tư số không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng dự án hoặc hệ thống được triển khai. Giá trị cuối cùng nằm ở việc nền tảng đó có giảm chi phí giao dịch, nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện chất lượng dịch vụ, hỗ trợ doanh nghiệp và tạo ra các mô hình kinh doanh mới hay không.

Nền tảng chuyển đổi số kinh tế đô thị vì vậy là một cấu trúc nhiều lớp, trong đó không thành phần nào có thể thay thế hoàn toàn thành phần khác. Hạ tầng số tạo khả năng kết nối; dữ liệu cung cấp nguồn thông tin; nền tảng và liên thông kết nối các hệ thống; quản trị và an toàn thông tin tạo niềm tin; năng lực số biến công nghệ thành hành động; còn thể chế, nguồn lực và hệ sinh thái tạo điều kiện để những năng lực đó được triển khai và mở rộng.

Cách tiếp cận này giúp tránh quan niệm rằng chuyển đổi số chỉ là đầu tư công nghệ. Đối với kinh tế đô thị, nền tảng thực sự phải được nhìn như một hệ thống kết nối công nghệ, dữ liệu, con người, tổ chức và cơ chế quản trị để tạo ra giá trị kinh tế có thể duy trì và mở rộng.