Phân loại chuyển đổi số kinh tế đô thị theo phạm vi thế nào?

Điểm quan trọng là các cấp độ này không hoàn toàn tách biệt. Một doanh nghiệp số hóa quy trình nội bộ mới chỉ tạo ra thay đổi ở phạm vi tổ chức; khi dữ liệu và quy trình được kết nối giữa nhiều doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực, phạm vi chuyển đổi mở rộng thành cấp ngành; khi các lĩnh vực, chính quyền, hạ tầng và người dân cùng tham gia, chuyển đổi số trở thành vấn đề của toàn bộ hệ sinh thái kinh tế đô thị.

Có thể phân loại chuyển đổi số kinh tế đô thị thành những phạm vi nào?

Theo phạm vi, có thể phân thành bốn lớp chính: cấp tổ chức, cấp ngành hoặc lĩnh vực, cấp đô thị và cấp hệ sinh thái. Cách phân loại này phản ánh sự mở rộng dần của đối tượng chuyển đổi và mức độ phụ thuộc giữa các chủ thể.

Càng mở rộng phạm vi, yêu cầu chuyển đổi càng chuyển từ tối ưu một tổ chức sang điều phối các mối quan hệ và dòng dữ liệu giữa nhiều chủ thể.

Phạm vi cấp tổ chức tập trung vào số hóa hoạt động nội bộ

Ở cấp tổ chức, chuyển đổi số kinh tế đô thị diễn ra trong phạm vi một doanh nghiệp, cơ quan hoặc đơn vị kinh tế. Mục tiêu chủ yếu là thay đổi cách tổ chức vận hành, xử lý thông tin và tạo ra giá trị.

Các hoạt động có thể bao gồm quản trị dữ liệu, số hóa quy trình, tự động hóa tác nghiệp, quản trị khách hàng, quản trị tài chính hoặc sử dụng các nền tảng số trong điều hành. Điểm nhận diện quan trọng là đối tượng chuyển đổi vẫn chủ yếu nằm bên trong ranh giới của một tổ chức.

Giá trị của cấp này đến từ việc giảm các quy trình thủ công, tăng khả năng khai thác dữ liệu và tạo nền tảng để tổ chức tham gia vào những mạng lưới số rộng hơn. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở đây, chuyển đổi số chưa giải quyết được các vấn đề phát sinh giữa nhiều doanh nghiệp hoặc giữa doanh nghiệp với hạ tầng và dịch vụ đô thị.

Phạm vi cấp ngành hoặc lĩnh vực mở rộng sang chuỗi giá trị

Khi chuyển đổi số vượt khỏi một tổ chức và tác động đến nhiều doanh nghiệp cùng hoạt động trong một ngành hoặc lĩnh vực, phạm vi chuyển đổi chuyển sang cấp ngành hoặc chuỗi giá trị.

Ở cấp này, vấn đề không còn chỉ là mỗi doanh nghiệp có hệ thống số riêng, mà là các hệ thống có thể kết nối và trao đổi dữ liệu với nhau hay không. Ví dụ, các chủ thể trong thương mại, logistics, tài chính hoặc dịch vụ đô thị có thể cùng tham gia vào những quy trình tạo giá trị liên kết.

Information Gain của cấp này nằm ở cơ chế phối hợp: dữ liệu từ một khâu có thể trở thành đầu vào cho khâu khác, giúp giảm đứt gãy thông tin và cải thiện khả năng điều phối toàn chuỗi.

Ranh giới của cấp ngành cũng cần được giữ rõ. Số hóa riêng lẻ từng doanh nghiệp thuộc cấp tổ chức; còn khi trọng tâm chuyển sang liên kết giữa nhiều tổ chức trong cùng một lĩnh vực, đó mới là chuyển đổi số ở phạm vi ngành hoặc chuỗi giá trị.

Phạm vi cấp đô thị kết nối nhiều lĩnh vực kinh tế

Ở cấp đô thị, chuyển đổi số không còn được nhìn từ một ngành riêng biệt. Đối tượng là cách nhiều hoạt động kinh tế cùng vận hành trong không gian đô thị và tương tác với hạ tầng, dịch vụ công và quản trị đô thị.

Đây là bước chuyển quan trọng vì nền kinh tế đô thị có tính liên kết cao. Hoạt động thương mại có thể phụ thuộc vào logistics; logistics phụ thuộc vào giao thông; hoạt động kinh doanh phụ thuộc vào hạ tầng số và các dịch vụ đô thị. Vì vậy, dữ liệu và nền tảng số ở cấp đô thị có thể tạo ra giá trị vượt ra ngoài phạm vi của từng ngành.

Ở cấp này, câu hỏi không chỉ là một tổ chức có chuyển đổi số hay chưa, mà là các lĩnh vực có thể phối hợp dựa trên dữ liệu và hạ tầng số đến mức nào.

Điều kiện giới hạn là không nên đồng nhất mọi dự án công nghệ trong thành phố với chuyển đổi số kinh tế đô thị. Một hệ thống số chỉ thuộc phạm vi này khi nó có liên hệ đáng kể với hoạt động kinh tế, các chủ thể kinh tế hoặc cơ chế tạo và phân phối giá trị trong đô thị.

Phạm vi hệ sinh thái bao quát toàn bộ mạng lưới chủ thể

Phạm vi rộng nhất là chuyển đổi số ở cấp hệ sinh thái kinh tế đô thị. Khi đó, doanh nghiệp, chính quyền, người dân, tổ chức cung cấp hạ tầng, các đơn vị dịch vụ và những chủ thể liên quan cùng tham gia vào một mạng lưới có mức độ phụ thuộc lẫn nhau.

Trọng tâm chuyển từ số hóa từng thành phần sang khả năng tương tác của toàn hệ thống. Dữ liệu trở thành một nguồn lực liên kết nhiều chủ thể; nền tảng số tạo điều kiện cho giao dịch và phối hợp; còn các tiêu chuẩn, quy tắc chia sẻ và cơ chế quản trị quyết định liệu các thành phần có thể hoạt động như một hệ thống thống nhất hay không.

Điểm khác biệt của cấp hệ sinh thái là giá trị không nhất thiết được tạo ra bởi một chủ thể riêng lẻ. Nó có thể xuất hiện từ mối quan hệ giữa các chủ thể, chẳng hạn khả năng kết nối dữ liệu, phối hợp dịch vụ hoặc sử dụng chung hạ tầng và nền tảng số.

Phạm vi càng rộng, yêu cầu chuyển đổi càng thay đổi

Bốn phạm vi trên tạo thành một tiến trình từ tối ưu nội bộ đến phối hợp toàn hệ thống:

Tổ chức → Ngành/lĩnh vực → Đô thị → Hệ sinh thái

Ở cấp tổ chức, trọng tâm là quy trình và dữ liệu nội bộ. Ở cấp ngành, trọng tâm chuyển sang liên kết giữa các tổ chức và chuỗi giá trị. Ở cấp đô thị, cần kết nối nhiều lĩnh vực với hạ tầng và hoạt động quản trị. Đến cấp hệ sinh thái, vấn đề cốt lõi là khả năng tương tác, chia sẻ dữ liệu và phối hợp giữa toàn bộ mạng lưới chủ thể.

Vì vậy, phân loại chuyển đổi số kinh tế đô thị theo phạm vi không đơn thuần là phân loại theo quy mô lớn hay nhỏ. Nó phản ánh sự thay đổi về đối tượng chuyển đổi, quan hệ giữa các chủ thể, dòng dữ liệu và cơ chế tạo giá trị. Một đô thị có thể đồng thời tồn tại chuyển đổi số ở cả bốn phạm vi, nhưng mức độ trưởng thành cao hơn thường thể hiện ở khả năng kết nối các lớp này thành một hệ thống có tính liên thông.

Nói ngắn gọn, nếu chuyển đổi số cấp tổ chức trả lời câu hỏi “một chủ thể vận hành số như thế nào?”, thì cấp ngành đặt câu hỏi “các chủ thể trong chuỗi giá trị kết nối ra sao?”; cấp đô thị hỏi “nhiều lĩnh vực cùng vận hành trong không gian đô thị thế nào?”; còn cấp hệ sinh thái hướng đến câu hỏi “toàn bộ mạng lưới chủ thể có thể cùng tạo giá trị dựa trên dữ liệu và nền tảng số đến đâu?”.