Bối cảnh kinh tế và chuyển đổi số liên hệ thế nào?

Mối liên hệ vì vậy không đơn giản là kinh tế khó khăn thì giảm chuyển đổi số. Bối cảnh kinh tế thay đổi cách doanh nghiệp xác định mục tiêu của chuyển đổi số: từ mở rộng năng lực trong giai đoạn thuận lợi sang tối ưu chi phí, nâng năng suất, giảm rủi ro và tăng khả năng chống chịu khi điều kiện bất lợi.

OECD ghi nhận bất định kinh tế và chính sách có thể làm doanh nghiệp trì hoãn hoặc thu hẹp đầu tư; đồng thời cơ cấu đầu tư đang dịch chuyển ngày càng nhiều sang tài sản vô hình như phần mềm, dữ liệu và hạ tầng tính toán. Điều này khiến quyết định đầu tư số ngày càng gắn với bài toán phân bổ vốn chứ không chỉ là lựa chọn công nghệ.

Bối cảnh kinh tế tác động đến chiến lược chuyển đổi số qua những kênh nào?

Có thể nhìn mối quan hệ này qua một chuỗi khá rõ:

Bối cảnh kinh tế → nguồn lực và rủi ro → tiêu chí đầu tư → thứ tự ưu tiên công nghệ → tốc độ chuyển đổi số

Khả năng tăng trưởng quyết định mức độ ưu tiên mở rộng

Khi doanh thu và nhu cầu thị trường tăng, doanh nghiệp có thể ưu tiên các dự án số nhằm mở rộng quy mô như thương mại điện tử, tự động hóa, phân tích dữ liệu, quản trị quan hệ khách hàng hoặc phát triển sản phẩm số.

Khi tăng trưởng chậm, trọng tâm thường chuyển sang những dự án có tác động trực tiếp hơn đến hiệu quả vận hành. Chẳng hạn, thay vì số hóa đồng thời nhiều quy trình, doanh nghiệp có thể ưu tiên tự động hóa một khâu đang tạo ra chi phí lớn hoặc nhiều lỗi.

Lãi suất và chi phí vốn ảnh hưởng đến ngưỡng đầu tư

Một dự án chuyển đổi số thường tạo ra chi phí ban đầu trong khi lợi ích được phân bổ qua nhiều năm. Khi chi phí vốn tăng, các dự án có thời gian hoàn vốn dài trở nên khó hấp dẫn hơn.

Do đó, cùng một công nghệ nhưng ở hai môi trường lãi suất khác nhau có thể dẫn tới hai quyết định đầu tư khác nhau. Doanh nghiệp có xu hướng yêu cầu rõ hơn về dòng tiền, thời gian hoàn vốn và khả năng mở rộng trước khi cam kết vốn lớn.

Lạm phát làm thay đổi cả chi phí và bài toán hiệu quả

Lạm phát có thể làm tăng chi phí phần cứng, nhân sự, dịch vụ công nghệ và vận hành. Nhưng chính áp lực chi phí cũng có thể khiến tự động hóa hoặc tối ưu quy trình trở nên cấp thiết hơn.

Vì vậy, tác động của lạm phát không chỉ là “công nghệ trở nên đắt hơn”. Nó còn có thể làm tăng giá trị kinh tế của một dự án số nếu dự án đó giúp giảm chi phí đơn vị, hạn chế sai sót hoặc nâng năng suất lao động.

Bất định kinh tế làm tăng yêu cầu về tính linh hoạt

Khi doanh nghiệp khó dự đoán nhu cầu, chính sách thương mại, chi phí đầu vào hoặc điều kiện tài chính, các khoản đầu tư lớn và khó đảo ngược thường chịu mức độ thẩm định cao hơn.

OECD ước tính một độ lệch chuẩn tăng thêm của bất định chính sách kinh tế có thể làm tăng trưởng đầu tư kinh doanh giảm khoảng 1 điểm phần trăm sau một năm trong mô hình nghiên cứu của tổ chức này. Điều đó giải thích vì sao môi trường bất định thường khiến doanh nghiệp thận trọng hơn với các dự án vốn lớn, bao gồm cả đầu tư công nghệ.

Khi kinh tế khó khăn, doanh nghiệp nên giảm hay tăng đầu tư chuyển đổi số?

Không có câu trả lời chung cho mọi doanh nghiệp. Điểm quan trọng là thay đổi danh mục đầu tư, thay vì mặc định cắt giảm toàn bộ ngân sách chuyển đổi số.

Một dự án số nên tiếp tục được ưu tiên khi nó có quan hệ trực tiếp với một trong các mục tiêu sau:

·         Giảm chi phí có thể đo lường

·         Tăng năng suất

·         Duy trì doanh thu hoặc khả năng phục vụ khách hàng

·         Giảm rủi ro vận hành

·         Đáp ứng yêu cầu pháp lý hoặc bảo mật

·         Tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng

·         Tạo nền tảng bắt buộc cho các bước chuyển đổi tiếp theo

Ngược lại, các dự án có phạm vi lớn nhưng lợi ích chưa rõ, phụ thuộc nhiều vào giả định tăng trưởng hoặc cần thời gian hoàn vốn dài có thể được chia nhỏ, thử nghiệm hoặc lùi thời điểm.

Đây là khác biệt quan trọng giữa cắt giảm chuyển đổi số và tái phân bổ đầu tư số.

Trong môi trường kinh tế bất lợi, doanh nghiệp có thể chuyển từ mô hình đầu tư “xây toàn bộ trước” sang mô hình từng bước: xác định bài toán có giá trị, triển khai phạm vi nhỏ, đo kết quả rồi mới mở rộng.

Bối cảnh kinh tế thuận lợi và bất lợi nên dẫn đến chiến lược số khác nhau thế nào?

Điểm chung là bối cảnh kinh tế không quyết định doanh nghiệp có chuyển đổi số hay không; nó thay đổi tiêu chí để doanh nghiệp quyết định chuyển đổi số ở đâu, với tốc độ nào và bằng mức vốn bao nhiêu.

Vì sao chuyển đổi số có thể trở thành công cụ ứng phó với suy giảm kinh tế?

Chuyển đổi số không chỉ là một khoản đầu tư tạo ra năng lực mới. Trong một số trường hợp, nó còn là công cụ giúp doanh nghiệp xử lý chính những vấn đề do môi trường kinh tế gây ra.

Ví dụ, khi chi phí lao động hoặc chi phí vận hành tăng, tự động hóa có thể giúp giảm lượng công việc thủ công. Khi nhu cầu thị trường khó dự đoán, dữ liệu và phân tích có thể cải thiện khả năng lập kế hoạch. Khi chuỗi cung ứng biến động, hệ thống dữ liệu tích hợp giúp doanh nghiệp nhìn thấy tồn kho, đơn hàng và năng lực cung ứng nhanh hơn.

Giá trị của công nghệ vì vậy phụ thuộc vào bài toán kinh tế mà nó giải quyết, chứ không nằm ở việc doanh nghiệp sử dụng công nghệ mới đến đâu.

World Bank cũng nhấn mạnh vai trò của đầu tư vào vốn vật chất, vốn con người và vốn số trong việc nâng năng suất và khả năng tạo việc làm. Điều này cho thấy đầu tư số có thể mang ý nghĩa dài hạn ngay cả khi môi trường tăng trưởng ngắn hạn không thuận lợi.

Tuy nhiên, không phải mọi công nghệ đều tạo hiệu quả ngay. Một dự án có thể cần chi phí đào tạo, tích hợp dữ liệu, thay đổi quy trình và tái tổ chức trước khi tạo ra năng suất cao hơn. Vì vậy, đánh giá hiệu quả phải tính cả chi phí chuyển đổi chứ không chỉ giá phần mềm hoặc thiết bị.

Doanh nghiệp nên lựa chọn chiến lược chuyển đổi số theo bối cảnh kinh tế như thế nào?

Có thể bắt đầu bằng việc đánh giá bốn biến số: khả năng tài chính, áp lực kinh doanh, mức độ bất định và giá trị kinh tế của từng dự án số.

1. Xác định vấn đề kinh tế cần giải quyết

Không bắt đầu bằng câu hỏi “nên dùng công nghệ nào?”. Nên bắt đầu bằng câu hỏi:

Vấn đề kinh tế nào đang giới hạn doanh nghiệp?

Đó có thể là chi phí cao, năng suất thấp, doanh thu giảm, thiếu khả năng dự báo, rủi ro vận hành hoặc yêu cầu mở rộng quy mô.

2. Gắn từng dự án số với một chỉ số kinh tế

Một dự án cần có tiêu chí đánh giá cụ thể, chẳng hạn:

·         Chi phí vận hành giảm bao nhiêu

·         Thời gian xử lý giảm bao nhiêu

·         Năng suất tăng bao nhiêu

·         Tỷ lệ lỗi giảm bao nhiêu

·         Doanh thu hoặc tỷ lệ giữ chân khách hàng thay đổi thế nào

·         Thời gian hoàn vốn dự kiến bao lâu

Cách này giúp doanh nghiệp phân biệt dự án tạo giá trị với dự án chỉ tạo thêm năng lực công nghệ.

3. Chia dự án lớn thành các bước có thể kiểm chứng

Trong môi trường bất định, triển khai theo giai đoạn giúp giảm rủi ro vốn. Doanh nghiệp có thể thử nghiệm ở một quy trình hoặc đơn vị trước, đo kết quả rồi mới mở rộng.

Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp khi công nghệ còn mới hoặc lợi ích phụ thuộc nhiều vào mức độ chấp nhận của người dùng.

4. Giữ lại những năng lực số có giá trị dài hạn

Không nên vì áp lực ngắn hạn mà cắt bỏ mọi khoản đầu tư nền tảng. Dữ liệu, kiến trúc hệ thống, an toàn thông tin và năng lực nhân sự số có thể là điều kiện để doanh nghiệp thích ứng với các thay đổi kinh tế sau đó.

Vấn đề cần giải quyết là thứ tự đầu tư, không chỉ tổng ngân sách.

Bối cảnh kinh tế và chuyển đổi số cần được xem là một bài toán chiến lược

Mối quan hệ giữa bối cảnh kinh tế và chuyển đổi số có tính hai chiều. Kinh tế ảnh hưởng đến nguồn vốn, chi phí, nhu cầu và mức độ chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp; ngược lại, đầu tư số có thể tác động đến năng suất, khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh.

Vì vậy, chiến lược chuyển đổi số hiệu quả không nên được xây dựng như một kế hoạch công nghệ độc lập với kế hoạch kinh doanh. Nó cần trả lời đồng thời ba câu hỏi: bối cảnh kinh tế hiện tại đang gây áp lực gì, năng lực số nào giải quyết trực tiếp áp lực đó, và mức đầu tư nào tạo ra giá trị đủ lớn so với rủi ro vốn bỏ ra.

Trong giai đoạn thuận lợi, doanh nghiệp có thể dùng chuyển đổi số để mở rộng và tạo lợi thế. Trong giai đoạn khó khăn, trọng tâm có thể chuyển sang năng suất, chi phí, khả năng chống chịu và tính linh hoạt. Cả hai đều là chuyển đổi số; khác biệt nằm ở logic phân bổ nguồn lực và mục tiêu kinh tế mà chiến lược theo đuổi.