Phân biệt chuyển đổi số và số hóa kinh tế đô thị

Vì vậy, có thể hiểu ngắn gọn: số hóa làm cho hoạt động hiện có trở nên số; chuyển đổi số dùng nền tảng số và dữ liệu để thay đổi cách hoạt động tạo ra giá trị. Trong kinh tế đô thị, khác biệt này thể hiện rõ ở quy trình, mô hình kinh doanh, cách ra quyết định và quan hệ giữa chính quyền, doanh nghiệp với người dân.

Số hóa kinh tế đô thị là gì?

Số hóa kinh tế đô thị tập trung vào việc chuyển các thông tin, hồ sơ và quy trình từ môi trường vật lý hoặc thủ công sang môi trường số.

Ví dụ, một doanh nghiệp có thể:

·         Chuyển hóa đơn giấy thành hóa đơn điện tử

·         Lưu hồ sơ khách hàng trên hệ thống phần mềm

·         Đưa thủ tục đăng ký kinh doanh lên cổng trực tuyến

·         Số hóa bản đồ, dữ liệu đất đai hoặc thông tin quy hoạch

·         Ghi nhận doanh thu, tồn kho và giao dịch trên hệ thống số

Trong các trường hợp này, đối tượng hoặc quy trình kinh tế cơ bản vẫn có thể giữ nguyên, chỉ có cách lưu trữ, truyền nhận hoặc xử lý thông tin được thay đổi.

Điểm quan trọng là số hóa tạo ra dữ liệu có thể xử lý bằng máy. Đây là nền tảng cần thiết để các bước ứng dụng công nghệ cao hơn có thể diễn ra.

Trong phạm vi đô thị, số hóa còn tạo điều kiện kết nối dữ liệu giữa các chủ thể. OECD ghi nhận công nghệ số có thể hỗ trợ thành phố thu thập và quản lý dữ liệu để cải thiện dịch vụ, quản lý hạ tầng, giao thông, năng lượng và nhiều hoạt động đô thị khác.

Tuy nhiên, một quy trình được đưa lên phần mềm chưa đồng nghĩa với chuyển đổi số. Nếu doanh nghiệp vẫn giữ nguyên quy trình cũ, chỉ thay giấy bằng biểu mẫu điện tử, thì thay đổi chủ yếu vẫn nằm ở cấp độ số hóa.

Chuyển đổi số kinh tế đô thị khác số hóa ở đâu?

Khác biệt cốt lõi nằm ở mức độ thay đổi của hoạt động kinh tế.

Cổng Chuyển đổi số quốc gia cũng mô tả chuyển đổi số là bước phát triển tiếp theo của ứng dụng công nghệ thông tin, trong đó không chỉ số hóa quy trình mà còn có thể thay đổi quy trình, mô hình tổ chức và phương thức cung cấp dịch vụ.

Do đó, có thể hình dung quan hệ giữa hai khái niệm theo chuỗi:

Số hóa dữ liệu → số hóa quy trình → khai thác dữ liệu và công nghệ → thiết kế lại hoạt động → chuyển đổi số

Không phải mọi dự án số hóa đều tự động dẫn đến chuyển đổi số, nhưng chuyển đổi số thường cần một nền tảng dữ liệu và quy trình đã được số hóa.

Cơ chế chuyển từ số hóa sang chuyển đổi số trong kinh tế đô thị

Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở việc có sử dụng phần mềm hay không, mà nằm ở cách dữ liệu và công nghệ làm thay đổi quyết định và hoạt động kinh tế.

Có thể xem quá trình này qua bốn lớp.

Từ dữ liệu sang khả năng quan sát

Khi giao dịch, phương tiện, tiêu thụ năng lượng, sử dụng dịch vụ hoặc hoạt động kinh doanh được ghi nhận bằng dữ liệu số, đô thị có khả năng quan sát hoạt động kinh tế nhanh và liên tục hơn.

Từ khả năng quan sát sang phân tích

Dữ liệu không chỉ được lưu trữ mà còn có thể được tổng hợp, phân tích và kết nối. Khi đó, dữ liệu trở thành cơ sở để nhận diện nhu cầu, phát hiện bất thường hoặc đánh giá hiệu quả.

Từ phân tích sang quyết định

Giá trị của chuyển đổi số xuất hiện rõ hơn khi dữ liệu được đưa vào quá trình ra quyết định. Ví dụ, dữ liệu giao thông có thể hỗ trợ điều chỉnh tổ chức giao thông; dữ liệu tiêu thụ điện có thể hỗ trợ quản lý nhu cầu; dữ liệu giao dịch có thể giúp doanh nghiệp điều chỉnh tồn kho hoặc phân phối.

Từ quyết định sang mô hình hoạt động mới

Ở mức cao hơn, công nghệ số không chỉ hỗ trợ quy trình cũ mà làm xuất hiện cách cung cấp dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới.

Đây cũng là lý do OECD xem chuyển đổi số có tác động đến quy mô, tốc độ, tài sản, giá trị kinh tế, quan hệ thị trường và hệ sinh thái kinh doanh, thay vì chỉ là một quá trình chuyển dữ liệu sang định dạng số.

Ví dụ phân biệt trong hoạt động kinh tế đô thị

Một ví dụ đơn giản là quản lý giao thông.

Nếu cơ quan quản lý số hóa hồ sơ và bản đồ giao thông, dữ liệu trước đây ở dạng giấy hoặc bản đồ vật lý được chuyển thành dữ liệu số. Đây là số hóa.

Nếu đô thị kết nối dữ liệu từ cảm biến, camera, phương tiện và các hệ thống giao thông để phân tích lưu lượng, dự báo ùn tắc và điều chỉnh tổ chức giao thông theo tình hình thực tế, hoạt động đó đã tiến gần hơn đến chuyển đổi số.

Tương tự với thương mại đô thị:

·         Số hóa: cửa hàng chuyển sổ bán hàng sang phần mềm

·         Ứng dụng số: cửa hàng quản lý đơn hàng, khách hàng và tồn kho trên hệ thống

·         Chuyển đổi số: doanh nghiệp sử dụng dữ liệu giao dịch, hành vi khách hàng và hệ thống phân phối để thiết kế lại cách bán hàng, dự báo nhu cầu và vận hành mô hình đa kênh

Trong quản lý năng lượng cũng có sự khác biệt tương tự. Một đồng hồ điện được kết nối và gửi dữ liệu là nền tảng số hóa dữ liệu tiêu thụ. Khi dữ liệu đó được dùng để tối ưu phụ tải, điều phối nguồn điện hoặc thiết kế dịch vụ năng lượng mới, giá trị đã chuyển sang cấp độ chuyển đổi.

Các ứng dụng như công tơ thông minh, lưới điện thông minh, cảm biến giao thông và hệ thống quản lý hạ tầng là những ví dụ cho thấy dữ liệu số có thể trở thành đầu vào của hoạt động quản trị và vận hành đô thị.

Vì sao không nên đồng nhất số hóa với chuyển đổi số?

Đồng nhất hai khái niệm dễ dẫn đến sai lệch khi đánh giá một chương trình phát triển kinh tế đô thị.

Thứ nhất, dễ đánh giá quá cao mức độ chuyển đổi. Một cơ quan có thể triển khai nhiều phần mềm và số hóa nhiều hồ sơ nhưng vẫn vận hành theo quy trình cũ. Khi đó, lượng công nghệ tăng lên chưa chắc đồng nghĩa với thay đổi mô hình hoạt động.

Thứ hai, dễ bỏ qua vai trò của dữ liệu. Trong chuyển đổi số, dữ liệu không chỉ là sản phẩm đầu ra của quá trình số hóa mà còn trở thành nguồn lực để phân tích, phối hợp và ra quyết định.

Thứ ba, dễ bỏ qua thay đổi tổ chức. Chuyển đổi số có thể đòi hỏi thiết kế lại quy trình, phân quyền, kỹ năng nhân lực, phương thức cung cấp dịch vụ và quan hệ giữa các chủ thể.

Thứ tư, dễ chọn sai chỉ tiêu đánh giá. Nếu chỉ đo số lượng hồ sơ điện tử hoặc số lượng phần mềm, đô thị mới đo được mức độ số hóa. Để đánh giá chuyển đổi số, cần xem xét thêm kết quả như thời gian xử lý, chi phí giao dịch, năng suất, chất lượng dịch vụ, khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu và giá trị kinh tế tạo ra.

OECD nhấn mạnh rằng chính sách chuyển đổi số cần tiếp cận toàn diện, bao gồm hạ tầng, dữ liệu, sử dụng công nghệ, đổi mới dựa trên dữ liệu, kỹ năng, niềm tin và môi trường kinh doanh số.

Doanh nghiệp và đô thị nên tiếp cận hai khái niệm này như thế nào?

Số hóa nên được xem là nền tảng, còn chuyển đổi số là quá trình thay đổi cách vận hành và tạo giá trị dựa trên nền tảng đó.

Một cách tiếp cận phù hợp là:

1.    Xác định quy trình và dữ liệu đang tồn tại

2.    Số hóa dữ liệu và các công đoạn cần thiết

3.    Kết nối dữ liệu giữa các hệ thống

4.    Xác định quyết định nào có thể được cải thiện bằng dữ liệu

5.    Thiết kế lại quy trình dựa trên khả năng mới

6.    Đo kết quả bằng các chỉ số kinh tế và vận hành cụ thể

Đối với đô thị, cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng vì hoạt động kinh tế không diễn ra trong một tổ chức đơn lẻ. Chính quyền, doanh nghiệp, người dân, hạ tầng và các dịch vụ đô thị có quan hệ liên kết. OECD cho rằng số hóa đang làm thay đổi không gian đô thị và cách thành phố cung cấp các dịch vụ hiệu quả, bền vững và bao trùm hơn.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không nên chỉ là “đã số hóa bao nhiêu?”, mà còn phải là “dữ liệu và công nghệ đã làm thay đổi hoạt động kinh tế đô thị như thế nào?”

Nói ngắn gọn, số hóa biến dữ liệu và quy trình thành dạng số; chuyển đổi số biến khả năng số đó thành thay đổi về cách vận hành, ra quyết định và tạo giá trị. Trong kinh tế đô thị, số hóa là điều kiện nền tảng, còn chuyển đổi số là bước thay đổi sâu hơn ở cấp quy trình, tổ chức, dịch vụ và hệ sinh thái kinh tế.