Công nghệ số trong chuyển đổi số kinh tế đô thị có vai trò gì?

Khi dữ liệu từ giao thông, năng lượng, nước, logistics, thương mại, bất động sản hoặc dịch vụ công được kết nối với nhau, đô thị có thể chuyển từ cách vận hành dựa nhiều vào thông tin phân tán sang cách vận hành dựa trên dữ liệu. ITU-T Y.4903 cũng tiếp cận đô thị thông minh theo hướng đo lường tác động của ICT đối với kinh tế, môi trường và xã hội bằng hệ thống KPI có thể định lượng, trong đó có các chỉ số về kết nối, hạ tầng ICT, giao thông và các dịch vụ đô thị

Công nghệ số biến dữ liệu đô thị thành năng lực kinh tế như thế nào?

Dữ liệu tự thân chưa tạo ra năng suất. Giá trị kinh tế xuất hiện khi công nghệ số biến dữ liệu thành thông tin có thể sử dụng, sau đó thành quyết định và hành động.

Cơ chế thường đi theo chuỗi:

Kết nối → Thu thập dữ liệu → Tích hợp → Phân tích → Dự báo → Ra quyết định → Điều phối → Đo lường kết quả

Ví dụ, dữ liệu giao thông theo thời gian thực có thể được dùng để điều chỉnh vận hành mạng lưới vận tải; dữ liệu tiêu thụ điện có thể hỗ trợ giám sát phụ tải; dữ liệu hoạt động logistics có thể giúp doanh nghiệp điều chỉnh tuyến đường, thời điểm và năng lực giao nhận.

Vì vậy, công nghệ số tạo ra ít nhất ba lớp năng lực kinh tế.

·         Năng lực nhìn thấy: Biết tài sản, dòng người, dòng hàng và nhu cầu đang diễn ra ở đâu

·         Năng lực dự báo: Nhận diện xu hướng, điểm nghẽn và biến động trước khi chúng trở thành vấn đề lớn

·         Năng lực điều phối: Phân bổ lại nguồn lực theo dữ liệu thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm hoặc quy trình cố định

Điểm quan trọng là dữ liệu phải có khả năng liên thông. Nếu mỗi hệ thống giữ một phần dữ liệu nhưng không trao đổi được với hệ thống khác, đô thị có thể có nhiều ứng dụng số nhưng vẫn thiếu năng lực điều hành ở cấp hệ sinh thái.

Công nghệ số nâng năng suất bằng tự động hóa và tối ưu nguồn lực

Một vai trò trực tiếp của công nghệ số là giảm lượng công việc thủ công trong các quy trình có tính lặp lại và tăng khả năng sử dụng tài sản hiện hữu.

Trong kinh tế đô thị, đối tượng tối ưu không chỉ là lao động mà còn gồm:

·         Năng lực vận tải

·         Hạ tầng giao thông

·         Điện và nước

·         Kho bãi

·         Không gian kinh doanh

·         Tài sản công

·         Thời gian xử lý hồ sơ và giao dịch

Các công nghệ như cảm biến IoT, nền tảng dữ liệu, điện toán đám mây, AI và tự động hóa có thể liên kết dữ liệu vận hành với quy trình ra quyết định. Chẳng hạn, dữ liệu từ hệ thống giám sát giao thông có thể được dùng để điều chỉnh tín hiệu hoặc tổ chức lại luồng vận tải; dữ liệu từ công tơ thông minh có thể hỗ trợ theo dõi và quản lý tiêu thụ năng lượng.

ITU-T Y.4903 đưa cả các chỉ số như giám sát giao thông, thông tin giao thông công cộng động, công tơ điện thông minh và mức độ phủ băng rộng vào hệ thống KPI cho đô thị thông minh, cho thấy công nghệ số có thể được đánh giá thông qua những năng lực vận hành có thể đo lường chứ không chỉ bằng mô tả định tính

Tuy nhiên, tự động hóa không đồng nghĩa với hiệu quả trong mọi trường hợp. Nếu dữ liệu đầu vào sai, quy trình được tự động hóa nhưng thiết kế kém hoặc các hệ thống không tương thích, công nghệ có thể làm một quy trình yếu trở nên nhanh hơn mà không làm nó tốt hơn.

Công nghệ số mở ra mô hình kinh doanh và hệ sinh thái kinh tế mới

Chuyển đổi số kinh tế đô thị không chỉ cải thiện hoạt động của các doanh nghiệp hiện có. Nó còn làm thay đổi cách giá trị được tạo ra và trao đổi.

Nền tảng số có thể kết nối nhiều nhóm cùng lúc: chính quyền, doanh nghiệp, người dân, nhà cung cấp hạ tầng và các tổ chức trung gian. Khi chi phí kết nối và trao đổi thông tin giảm, những mô hình dựa trên dữ liệu, nền tảng và dịch vụ theo thời gian thực trở nên khả thi hơn.

Điều này tạo ra các năng lực mới như:

·         Năng lực kết nối thị trường: Ghép cung và cầu nhanh hơn

·         Năng lực cá nhân hóa: Điều chỉnh sản phẩm, dịch vụ theo hành vi và nhu cầu dữ liệu

·         Năng lực tạo dịch vụ mới: Chuyển dữ liệu và hạ tầng thành các dịch vụ có thể cung cấp liên tục

·         Năng lực phối hợp hệ sinh thái: Cho phép nhiều tổ chức cùng tham gia một chuỗi giá trị số

Ở cấp đô thị, giá trị thường không đến từ một ứng dụng riêng lẻ mà từ mạng lưới dữ liệu và nền tảng dùng chung. Đây là khác biệt quan trọng giữa việc “số hóa một dịch vụ” và xây dựng năng lực số cho cả nền kinh tế đô thị.

Công nghệ số làm tăng khả năng ra quyết định và điều phối kinh tế đô thị

Kinh tế đô thị có tính liên kết cao. Một quyết định về giao thông có thể tác động đến logistics; thay đổi trong sử dụng đất có thể ảnh hưởng đến thương mại; biến động nhu cầu điện có thể ảnh hưởng đến chi phí vận hành doanh nghiệp.

Vì vậy, công nghệ số có giá trị đặc biệt ở khả năng tạo ra góc nhìn liên kết thay vì chỉ cung cấp dữ liệu cho từng đơn vị.

Các nền tảng phân tích và dữ liệu đô thị có thể hỗ trợ:

·         Phát hiện điểm nghẽn trong vận hành

·         Theo dõi KPI theo thời gian

·         So sánh kết quả giữa các khu vực hoặc giai đoạn

·         Dự báo nhu cầu

·         Mô phỏng các phương án trước khi triển khai

·         Đánh giá tác động sau khi chính sách hoặc giải pháp được áp dụng

Năng lực này biến quản trị kinh tế từ mô hình phản ứng sau khi vấn đề xảy ra sang mô hình theo dõi, dự báo và điều chỉnh liên tục.

Tuy nhiên, dữ liệu nhiều hơn không tự động tạo ra quyết định tốt hơn. Chất lượng quyết định còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, mô hình phân tích, quyền truy cập, năng lực con người và cách xác định KPI. Đây cũng là lý do ITU nhấn mạnh việc lựa chọn KPI phải có tính đo lường, phù hợp và có khả năng dùng để đánh giá tiến bộ của đô thị

Công nghệ số tăng khả năng thích ứng nhưng không thay thế năng lực quản trị

Một nền kinh tế đô thị số hóa cao có thể phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi về nhu cầu, dòng giao thông, nguồn cung hoặc điều kiện vận hành. Khi dữ liệu được cập nhật liên tục, đô thị có cơ sở để điều chỉnh phân bổ nguồn lực thay vì duy trì một phương án cố định trong thời gian dài.

Nhưng đây cũng là ranh giới quan trọng của công nghệ số: công nghệ tạo năng lực, còn hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào cách năng lực đó được quản trị.

Ba điều kiện thường quyết định chất lượng của chuyển đổi số đô thị là:

1.    Dữ liệu phải liên thông và đủ chất lượng: Hệ thống riêng lẻ không tạo thành năng lực cấp đô thị nếu không thể trao đổi dữ liệu cần thiết

2.    Công nghệ phải gắn với mục tiêu kinh tế: Mỗi nền tảng hoặc hệ thống cần được liên hệ với KPI như thời gian xử lý, năng suất, chi phí vận hành, mức sử dụng tài sản hoặc chất lượng dịch vụ

3.    Quản trị phải đi cùng công nghệ: Quyền dữ liệu, an toàn thông tin, trách nhiệm ra quyết định và khả năng kiểm soát rủi ro phải được thiết kế cùng hệ thống số

Vì vậy, không nên đánh giá chuyển đổi số kinh tế đô thị bằng số lượng ứng dụng, cảm biến hay nền tảng được triển khai. Thước đo quan trọng hơn là đô thị có tạo được năng lực kinh tế mới hay không và năng lực đó có cải thiện được kết quả đo lường được hay không.

Giá trị cốt lõi của công nghệ số nằm ở năng lực phối hợp toàn hệ thống

Công nghệ số trong chuyển đổi số kinh tế đô thị tạo ra một chuyển dịch quan trọng: từ tối ưu từng quy trình sang tối ưu các mối quan hệ giữa nhiều quy trình.

Một hệ thống giao thông tốt hơn có thể giảm chi phí logistics. Dữ liệu năng lượng tốt hơn có thể hỗ trợ doanh nghiệp quản lý chi phí. Nền tảng dữ liệu dùng chung có thể giảm thời gian giao dịch giữa các bên. Khả năng phân tích theo thời gian thực có thể giúp thành phố phản ứng sớm hơn trước thay đổi của thị trường và nhu cầu dân cư.

Do đó, năng lực lớn nhất mà công nghệ số tạo ra không chỉ là tự động hóa, mà là khả năng nhìn thấy, kết nối, dự báo và điều phối nền kinh tế đô thị trên cùng một hệ thống dữ liệu.

Khi công nghệ được triển khai cùng dữ liệu chất lượng, tiêu chuẩn đo lường, cơ chế quản trị và mục tiêu kinh tế rõ ràng, chuyển đổi số mới chuyển từ việc “ứng dụng công nghệ” sang việc tạo ra năng lực cạnh tranh, năng suất và khả năng thích ứng mới cho đô thị.