Yếu tố ảnh hưởng chiến lược chuyển đổi số gồm những gì?

Có thể nhìn quyết định lựa chọn định hướng chuyển đổi số qua 7 nhóm yếu tố chính: mục tiêu và nhu cầu kinh doanh, khách hàng và thị trường, mức độ trưởng thành số, lãnh đạo và quản trị, con người và văn hóa, dữ liệu và công nghệ, cùng nguồn lực và rủi ro. OECD cũng tiếp cận năng lực số của doanh nghiệp theo nhiều chiều, trong đó có công nghệ, kỹ năng số, ngân sách CNTT, chiến lược số, lãnh đạo và mức độ tích hợp giữa các chức năng.

Nhu cầu kinh doanh quyết định doanh nghiệp nên chuyển đổi điều gì

Yếu tố đầu tiên cần xem xét không phải là “công nghệ nào đang phổ biến”, mà là doanh nghiệp đang cần giải quyết vấn đề gì.

Nếu mục tiêu là giảm chi phí vận hành, chiến lược có thể ưu tiên tự động hóa quy trình, tích hợp hệ thống và chuẩn hóa dữ liệu. Nếu vấn đề nằm ở trải nghiệm khách hàng, hướng chuyển đổi có thể tập trung vào các kênh số, dữ liệu khách hàng và khả năng cá nhân hóa. Nếu doanh nghiệp cần tăng trưởng, trọng tâm có thể chuyển sang sản phẩm số, mô hình kinh doanh mới hoặc khai thác dữ liệu để tạo nguồn doanh thu mới.

Do đó, cùng một công nghệ nhưng có thể tạo ra giá trị rất khác nhau giữa các doanh nghiệp. Công nghệ chỉ trở thành lựa chọn chiến lược khi nó giải quyết được một nhu cầu kinh doanh cụ thể.

IBM cũng nhấn mạnh mối liên hệ giữa chuyển đổi số và chiến lược kinh doanh, trong đó doanh nghiệp cần xem xét quan hệ với khách hàng, điểm chưa đáp ứng trong trải nghiệm hiện tại và áp lực cạnh tranh trước khi xác định hướng chuyển đổi.

Giá trị quyết định: Trước khi lập danh sách dự án số, doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu muốn thay đổi và chỉ số nào chứng minh sự thay đổi đó tạo giá trị.

Khách hàng và thị trường ảnh hưởng đến hướng ưu tiên chuyển đổi số

Một chiến lược chuyển đổi số hiệu quả phải phản ánh sự thay đổi trong hành vi khách hàng và môi trường cạnh tranh.

Khách hàng có thể thay đổi cách tìm kiếm thông tin, mua hàng, sử dụng dịch vụ hoặc tương tác với doanh nghiệp. Trong khi đó, đối thủ có thể sử dụng công nghệ để rút ngắn thời gian phục vụ, cá nhân hóa trải nghiệm hoặc tạo ra mô hình kinh doanh mới.

Điều này khiến doanh nghiệp cần trả lời ba câu hỏi:

·         Khách hàng đang gặp điểm bất tiện nào trong hành trình hiện tại?

·         Đối thủ đang tạo ra lợi thế số ở đâu?

·         Nếu không thay đổi, doanh nghiệp có nguy cơ mất giá trị nào?

Từ đó, doanh nghiệp có thể phân biệt giữa chuyển đổi vì nhu cầu thực tế và chuyển đổi vì chạy theo xu hướng. Một công nghệ mới chỉ nên được ưu tiên khi nó tạo ra giá trị phù hợp với khách hàng hoặc vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp.

Mức độ trưởng thành số quyết định doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu

Không phải doanh nghiệp nào cũng có cùng điểm xuất phát. Đây là yếu tố quan trọng khi lựa chọn định hướng và tốc độ chuyển đổi.

Một tổ chức có hệ thống dữ liệu phân tán, quy trình thủ công và kỹ năng số hạn chế sẽ khó đạt hiệu quả nếu lập tức triển khai một kiến trúc công nghệ phức tạp. Ngược lại, doanh nghiệp đã có nền tảng dữ liệu, hệ thống tích hợp và đội ngũ số tương đối trưởng thành có thể tiến nhanh hơn sang phân tích nâng cao, AI hoặc mô hình vận hành số.

Mức độ trưởng thành cần được xem xét trên nhiều phương diện:

·         Hạ tầng và hệ thống công nghệ

·         Chất lượng và khả năng tích hợp dữ liệu

·         Năng lực số của nhân sự

·         Mức độ số hóa quy trình

·         Khả năng quản trị và đo lường

·         Mức độ gắn kết giữa công nghệ với chiến lược kinh doanh

OECD lưu ý rằng đánh giá năng lực số không chỉ dựa trên việc doanh nghiệp sử dụng công nghệ nào, mà còn cần xem xét kỹ năng số, ngân sách, chiến lược số, vai trò của lãnh đạo và mức độ kết nối dữ liệu giữa các chức năng.

Giá trị quyết định: Mức độ trưởng thành giúp xác định nên xây nền tảng, tích hợp, mở rộng hay đổi mới, thay vì áp dụng một lộ trình giống nhau cho mọi doanh nghiệp.

Lãnh đạo và quản trị quyết định khả năng biến chiến lược thành hành động

Chuyển đổi số tác động đến nhiều bộ phận nên khó thành công nếu chỉ được xem là dự án của phòng CNTT.

Lãnh đạo cần xác định rõ mục tiêu, quyền ưu tiên, nguồn lực và trách nhiệm. Đồng thời, doanh nghiệp cần có cơ chế phối hợp giữa các bộ phận kinh doanh, công nghệ, tài chính, nhân sự và vận hành.

Một điểm quan trọng là công nghệ phải tham gia vào quá trình hình thành chiến lược, thay vì chỉ nhận yêu cầu sau khi chiến lược kinh doanh đã hoàn tất. Nghiên cứu Global Tech Agenda 2026 của McKinsey cho thấy các tổ chức có hiệu quả cao có mức độ tham gia của lãnh đạo công nghệ vào chiến lược doanh nghiệp cao hơn, đồng thời có xu hướng đồng xây dựng kế hoạch kinh doanh và công nghệ liên tục thay vì tách biệt hai quá trình.

Quản trị cũng quyết định cách doanh nghiệp lựa chọn, tài trợ và kiểm soát các sáng kiến số. Nếu thiếu cơ chế ưu tiên, tổ chức dễ rơi vào tình trạng có nhiều dự án thử nghiệm nhưng ít dự án tạo ra tác động ở quy mô doanh nghiệp.

Con người và văn hóa ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp nhận thay đổi

Một hệ thống mới không tự tạo ra kết quả nếu người sử dụng không thay đổi cách làm việc.

Vì vậy, khi lựa chọn chiến lược chuyển đổi số cần đánh giá:

·         Nhân sự hiện có đủ kỹ năng số hay chưa

·         Doanh nghiệp có khả năng đào tạo và tái đào tạo hay không

·         Các bộ phận có sẵn sàng phối hợp hay vẫn hoạt động theo silo

·         Văn hóa có chấp nhận thử nghiệm và thay đổi hay không

·         Cơ chế đánh giá và khuyến khích có phù hợp với cách làm mới hay không

Đây cũng là lý do chuyển đổi số không thể chỉ được đo bằng số lượng hệ thống được triển khai. McKinsey ghi nhận sự lệch pha về văn hóa và cách làm việc là một trong những nguyên nhân lớn khiến các chương trình chuyển đổi số đình trệ; những vấn đề như tư duy silo, ngại rủi ro và thiếu định hướng khách hàng có thể làm giảm giá trị của đầu tư công nghệ.

Giá trị quyết định: Nếu năng lực con người chưa theo kịp công nghệ, chiến lược cần dành nguồn lực cho thay đổi tổ chức và phát triển kỹ năng trước hoặc song song với đầu tư công nghệ.

Dữ liệu và công nghệ quyết định doanh nghiệp có thể chuyển đổi đến mức nào

Công nghệ là một yếu tố quan trọng nhưng không nên được xem là điểm xuất phát duy nhất.

Doanh nghiệp cần đánh giá đồng thời:

·         Hệ thống hiện tại có đáp ứng mục tiêu mới không

·         Các hệ thống có thể tích hợp với nhau không

·         Dữ liệu có đầy đủ, chính xác và đủ khả năng khai thác không

·         Kiến trúc hiện tại có tạo ra phụ thuộc quá lớn vào hệ thống cũ không

·         Công nghệ mới có thể mở rộng khi nhu cầu tăng không

·         Chi phí triển khai và vận hành có phù hợp với giá trị dự kiến không

Đặc biệt, dữ liệu là nền tảng kết nối nhiều hoạt động kinh doanh. OECD chỉ ra rằng công nghệ số có thể liên kết các chức năng như sản xuất, logistics, marketing, bán hàng và phát triển sản phẩm thông qua trao đổi dữ liệu; dữ liệu cũng ngày càng trở thành nguồn đầu vào cho chiến lược, sản phẩm và quy trình kinh doanh.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ hỏi “nên dùng công nghệ gì?”, mà cần hỏi “nền tảng dữ liệu và công nghệ nào cần có để đạt mục tiêu đã chọn?”

Nguồn lực, rủi ro và khả năng thực thi quyết định tốc độ chuyển đổi

Một định hướng có thể đúng về mặt chiến lược nhưng vẫn không phù hợp nếu doanh nghiệp không đủ nguồn lực để thực hiện.

Nguồn lực cần xem xét gồm:

·         Ngân sách đầu tư và vận hành

·         Nhân sự chuyên môn

·         Thời gian triển khai

·         Năng lực quản lý thay đổi

·         Khả năng phối hợp với đối tác

·         Khả năng duy trì hệ thống sau triển khai

Song song với nguồn lực là rủi ro. Các vấn đề về bảo mật, quyền riêng tư, tuân thủ, phụ thuộc nhà cung cấp, gián đoạn vận hành hoặc chất lượng dữ liệu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn công nghệ và thứ tự ưu tiên.

Do đó, chiến lược chuyển đổi số cần cân bằng giữa giá trị kỳ vọng, chi phí, rủi ro và khả năng thực thi. Không phải sáng kiến có tiềm năng lớn nhất luôn là sáng kiến nên làm trước.

Các yếu tố cần được đánh giá cùng nhau thay vì tách rời

Bảy nhóm yếu tố trên có quan hệ với nhau.

Có nhu cầu kinh doanh nhưng thiếu năng lực thực thi → chiến lược cần thu hẹp phạm vi hoặc chia thành các giai đoạn.

Có công nghệ tốt nhưng dữ liệu chưa sẵn sàng → cần ưu tiên xây nền dữ liệu trước.

Có ngân sách nhưng văn hóa không chấp nhận thay đổi → đầu tư công nghệ có thể không chuyển thành thay đổi vận hành.

Có năng lực công nghệ nhưng mục tiêu kinh doanh không rõ → doanh nghiệp dễ tạo ra nhiều dự án số nhưng khó chứng minh giá trị.

Vì vậy, lựa chọn định hướng chuyển đổi số nên được xem như một bài toán độ phù hợp giữa nhu cầu và năng lực, thay vì bài toán chọn công nghệ tốt nhất.

Có thể dùng khung nào để xác định định hướng chuyển đổi số?

Doanh nghiệp có thể đánh giá từng sáng kiến theo 5 câu hỏi:

1.    Nhu cầu: Sáng kiến này giải quyết vấn đề kinh doanh nào?

2.    Giá trị: Kết quả có thể đo bằng chỉ số kinh doanh hoặc vận hành nào?

3.    Năng lực: Doanh nghiệp đã có dữ liệu, công nghệ và nhân sự cần thiết chưa?

4.    Khả năng thực thi: Có đủ ngân sách, quyền sở hữu và năng lực thay đổi để triển khai không?

5.    Rủi ro: Những giới hạn về bảo mật, tuân thủ, vận hành hoặc phụ thuộc công nghệ là gì?

Từ đó, có thể ưu tiên những sáng kiến vừa có giá trị cao, vừa có khả năng thực thi phù hợp. Các sáng kiến có giá trị cao nhưng nền tảng chưa sẵn sàng có thể được đưa vào lộ trình trung hạn thay vì triển khai ngay.

Điểm quan trọng là chiến lược không nên được cố định một lần. Khi thị trường, công nghệ, năng lực nội bộ và mục tiêu kinh doanh thay đổi, thứ tự ưu tiên cũng cần được cập nhật. Nghiên cứu gần đây của McKinsey cho thấy các tổ chức dẫn đầu đang chuyển từ cách lập kế hoạch công nghệ theo chu kỳ cố định sang đồng xây dựng chiến lược kinh doanh và công nghệ liên tục hơn.

Tóm lại, yếu tố ảnh hưởng chiến lược chuyển đổi số có thể quy về mối quan hệ giữa nhu cầu kinh doanh, khách hàng và thị trường, mức độ trưởng thành số, lãnh đạo và quản trị, con người và văn hóa, dữ liệu và công nghệ, nguồn lực và rủi ro. Không có một hướng chuyển đổi phù hợp cho mọi doanh nghiệp.

Định hướng tốt là hướng trả lời được ba câu hỏi: doanh nghiệp cần thay đổi điều gì, hiện có năng lực đến đâu và nên đầu tư theo thứ tự nào để tạo giá trị có thể đo lường. Khi ba yếu tố này được đặt cùng nhau, chuyển đổi số sẽ trở thành một chương trình thay đổi có mục tiêu thay vì một danh sách dự án công nghệ.