Kiến trúc công nghệ chuyển đổi số là gì?

Theo NIST, Enterprise Architecture bao gồm các công nghệ cần thiết để thực hiện sứ mệnh của tổ chức, đồng thời có thể mô tả kiến trúc hiện trạng, kiến trúc mục tiêu và lộ trình chuyển đổi.

Trong các mô hình kiến trúc doanh nghiệp, kiến trúc công nghệ thường nằm cùng hệ thống với kiến trúc nghiệp vụ, dữ liệu và ứng dụng. TOGAF mô tả Technology Architecture là lớp xác định các nền tảng công nghệ cần thiết để hỗ trợ các ứng dụng và chức năng của tổ chức.

Kiến trúc công nghệ chuyển đổi số gồm những thành phần nào?

Về bản chất, kiến trúc công nghệ có thể được tổ chức thành các nhóm thành phần liên kết với nhau thay vì triển khai công nghệ theo từng dự án riêng lẻ.

Hạ tầng tính toán và lưu trữ

Đây là lớp cung cấp năng lực xử lý và lưu trữ cho các hệ thống số, chẳng hạn:

·         Máy chủ vật lý hoặc máy chủ ảo

·         Hạ tầng điện toán đám mây

·         Hệ thống lưu trữ

·         Trung tâm dữ liệu

·         Hệ thống sao lưu và phục hồi

Tổ chức có thể sử dụng mô hình tại chỗ, cloud hoặc hybrid tùy yêu cầu về dữ liệu, chi phí, hiệu năng, khả năng kiểm soát và quy định.

Mạng và kết nối

Lớp kết nối bảo đảm các hệ thống có thể giao tiếp với nhau và với người dùng. Thành phần thường bao gồm mạng nội bộ, kết nối giữa các trung tâm dữ liệu, kết nối Internet, mạng diện rộng và các cơ chế kiểm soát truy cập.

Một kiến trúc tốt không chỉ xác định có kết nối, mà còn xác định hệ thống nào được phép giao tiếp, thông qua lớp nào và với điều kiện bảo mật nào.

Nền tảng và middleware

Đây là lớp trung gian giúp các ứng dụng không phải tự xử lý toàn bộ chức năng kỹ thuật. Có thể bao gồm:

·         Nền tảng tích hợp

·         API Gateway

·         Message Broker

·         Container và nền tảng điều phối

·         Dịch vụ định danh

·         Dịch vụ giám sát

·         Các nền tảng dùng chung

TOGAF cũng tiếp cận Technology Architecture theo hướng xác định các thành phần công nghệ hỗ trợ việc triển khai các ứng dụng và dịch vụ của tổ chức.

An toàn thông tin

Bảo mật không nên được đặt thành một lớp bổ sung sau khi hệ thống đã hoàn thành. Nó phải được thiết kế xuyên suốt kiến trúc, từ định danh, phân quyền, mã hóa, kiểm soát truy cập đến giám sát và phản ứng sự cố.

Trong Khung Kiến trúc Chính phủ điện tử Việt Nam phiên bản 3.0 hướng tới Chính phủ số, mô hình tham chiếu an toàn thông tin mạng, an ninh mạng được cập nhật cùng các mô hình nghiệp vụ, dữ liệu, ứng dụng và công nghệ.

Các thành phần công nghệ liên kết với nhau như thế nào?

Giá trị của kiến trúc không nằm ở từng thành phần riêng lẻ mà ở mối quan hệ giữa chúng.

Một luồng xử lý số điển hình có thể được hình dung:

Người dùng → Ứng dụng → API/Gateway → Dịch vụ hoặc hệ thống xử lý → Dữ liệu → Hạ tầng công nghệ

Bên dưới toàn bộ luồng này là các cơ chế dùng chung như:

·         Định danh và xác thực

·         Phân quyền

·         Giám sát

·         Ghi nhật ký

·         Bảo mật

·         Sao lưu

·         Kết nối mạng

Cách tổ chức này giúp phân biệt rõ ba câu hỏi:

Ứng dụng làm gì?

Đây là phạm vi của kiến trúc ứng dụng

Dữ liệu nào được sử dụng và quản lý ra sao?

Đây là phạm vi của kiến trúc dữ liệu

Nền tảng nào cung cấp năng lực kỹ thuật để các ứng dụng và dữ liệu hoạt động?

Đây là phạm vi của kiến trúc công nghệ

TOGAF phân biệt bốn miền kiến trúc phổ biến gồm Business, Data, Applications và Technology Architecture; các miền này cần được xem xét trong mối quan hệ thay vì xây dựng hoàn toàn tách biệt.

Vì sao chuyển đổi số cần kiến trúc công nghệ thay vì chỉ đầu tư thêm hệ thống?

Nếu mỗi dự án chuyển đổi số tự lựa chọn công nghệ mà không có kiến trúc chung, tổ chức dễ hình thành nhiều hệ thống có chức năng gần nhau, dữ liệu bị phân tán và các phương thức tích hợp khác nhau.

Khi đó, chi phí không chỉ nằm ở việc mua phần mềm hoặc hạ tầng mà còn phát sinh trong:

·         Tích hợp giữa các hệ thống

·         Đồng bộ dữ liệu

·         Vận hành nhiều nền tảng

·         Bảo trì công nghệ khác nhau

·         Quản lý tài khoản và quyền truy cập

·         Nâng cấp hệ thống

·         Đảm bảo an toàn thông tin

Khung Kiến trúc Chính phủ điện tử Việt Nam phiên bản 3.0 cũng đặt mục tiêu tăng khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và sử dụng chung tài nguyên công nghệ, đồng thời hạn chế đầu tư trùng lặp.

Điểm quan trọng là kiến trúc không nhằm ép mọi hệ thống sử dụng một công nghệ duy nhất. Nó nhằm xác định nguyên tắc, tiêu chuẩn, giao diện và quan hệ phụ thuộc để nhiều công nghệ khác nhau vẫn có thể cùng tồn tại trong một cấu trúc có kiểm soát.

Kiến trúc công nghệ hiện trạng và kiến trúc công nghệ mục tiêu khác nhau thế nào?

Một kiến trúc chuyển đổi số cần phân biệt ít nhất hai trạng thái.

Kiến trúc hiện trạng cho biết tổ chức đang có gì: hệ thống nào đang vận hành, nền tảng nào đang được sử dụng, các điểm tích hợp nằm ở đâu và những hạn chế kỹ thuật hiện tại là gì.

Kiến trúc mục tiêu mô tả trạng thái tổ chức muốn đạt được sau quá trình chuyển đổi: nền tảng nào được chuẩn hóa, hệ thống nào được tích hợp, thành phần nào được thay thế hoặc hợp nhất và năng lực công nghệ nào cần bổ sung.

Giữa hai trạng thái đó tồn tại khoảng cách kiến trúc. Đây là cơ sở để xác định các chương trình, dự án và thứ tự chuyển đổi.

NIST cũng mô tả Enterprise Architecture theo hướng có kiến trúc baseline, target architecture và sequencing plan, tức không chỉ xác định trạng thái đích mà còn phải có trình tự thực hiện.

Vì vậy, kiến trúc công nghệ không nên được hiểu là một bản sơ đồ tĩnh. Nó phải trả lời được cả câu hỏi: “Từ hệ thống hiện tại, tổ chức sẽ đi đến kiến trúc mục tiêu bằng cách nào?”

Tổ chức kiến trúc công nghệ chuyển đổi số như thế nào?

Một cách tiếp cận thực tế là triển khai theo chuỗi:

Hiện trạng → Nguyên tắc kiến trúc → Kiến trúc mục tiêu → Khoảng cách → Lộ trình → Quản trị

Xác định hiện trạng

Kiểm kê các hệ thống, nền tảng, hạ tầng, kết nối và công nghệ đang sử dụng. Không chỉ ghi tên sản phẩm mà cần xác định chúng phục vụ ứng dụng nào, phụ thuộc vào thành phần nào và tạo ra điểm nghẽn nào.

Xác định nguyên tắc công nghệ

Các nguyên tắc có thể bao gồm chuẩn hóa giao diện, ưu tiên khả năng tích hợp, quản lý định danh tập trung, bảo mật theo thiết kế, khả năng mở rộng và hạn chế phụ thuộc không cần thiết vào một công nghệ cụ thể.

Thiết kế kiến trúc mục tiêu

Kiến trúc mục tiêu cần chỉ ra các lớp công nghệ, mối quan hệ giữa chúng và các thành phần dùng chung. Với tổ chức lớn, có thể cần các kiến trúc chuyển tiếp thay vì chuyển thẳng từ hiện trạng sang trạng thái cuối cùng. TOGAF cũng thừa nhận việc sử dụng các trạng thái kiến trúc trung gian khi quy mô hoặc độ phức tạp của kiến trúc mục tiêu lớn.

Xác định khoảng cách và lộ trình

Không phải thành phần nào cũng cần thay thế ngay. Có thể giữ lại hệ thống còn phù hợp, tích hợp hệ thống có khả năng kết nối và chỉ thay thế những thành phần tạo ra rủi ro hoặc chi phí dài hạn không hợp lý.

Thiết lập quản trị kiến trúc

Kiến trúc cần được duy trì khi tổ chức tiếp tục triển khai dự án mới. Mỗi dự án công nghệ mới nên được kiểm tra về khả năng phù hợp với kiến trúc mục tiêu, tiêu chuẩn tích hợp, bảo mật và các nền tảng dùng chung.

Khung kiến trúc của Việt Nam cũng sử dụng các mô hình tham chiếu về nghiệp vụ, dữ liệu, ứng dụng, công nghệ và an toàn thông tin để tạo sự đồng bộ giữa các cấp.

Kiến trúc công nghệ tốt cần đáp ứng những yêu cầu nào?

Một kiến trúc công nghệ phục vụ chuyển đổi số không nên được đánh giá chỉ bằng số lượng công nghệ hiện đại được đưa vào. Các tiêu chí quan trọng hơn là:

·         Phù hợp nghiệp vụ: Công nghệ phải phục vụ năng lực và mục tiêu mà tổ chức cần phát triển

·         Khả năng tích hợp: Các hệ thống có thể trao đổi dữ liệu và gọi dịch vụ qua những giao diện được kiểm soát

·         Khả năng mở rộng: Kiến trúc có thể tăng năng lực khi nhu cầu thay đổi

·         An toàn: Kiểm soát định danh, quyền truy cập, dữ liệu và hoạt động vận hành

·         Khả năng vận hành: Có giám sát, sao lưu, phục hồi và quản lý sự cố

·         Tính linh hoạt: Có thể thay đổi một thành phần mà không buộc phải thay đổi toàn bộ hệ thống

·         Khả năng quản trị: Các quyết định công nghệ có nguyên tắc và tiêu chuẩn thống nhất

Đây cũng là lý do kiến trúc công nghệ không đồng nghĩa với việc “chọn công nghệ tốt nhất”. Công nghệ phù hợp phải được đánh giá trong toàn bộ hệ thống quan hệ, yêu cầu, ràng buộc và lộ trình chuyển đổi.

Kiến trúc công nghệ chuyển đổi số, do đó, có thể hiểu là bản thiết kế kỹ thuật giúp tổ chức biến các mục tiêu chuyển đổi số thành một hệ thống công nghệ có cấu trúc, có khả năng tích hợp, bảo mật, mở rộng và tiến hóa. Giá trị lớn nhất của kiến trúc không nằm ở việc sở hữu nhiều nền tảng hơn, mà ở việc các thành phần hiện có và thành phần mới được tổ chức thành một hệ thống thống nhất, có kiểm soát và có lộ trình phát triển rõ ràng.